SCHOORL 3 NATUUR

-Wandelen naar hoogtepunten
In ons land noemen we een plekje dat iets meer dan gemiddeld boven het zeeniveau uitsteekt al snel een berg. Maar bergbeklimmen kunnen we hier toch echt niet. Willen we hoogtemeters maken dan moeten we natuurlijk in de duinen zijn! En daar springen een paar punten er bovenuit. In het waddengebied is dat het Vuurboetsduin op Vlieland met 45 meter boven NAP. In de Kennemer- duinen vinden we de Brederodeberg, ook 45 meter, en de duinovSchoorlergang bij Valkenisse meet zelfs 49 meter. De top der duintoppen is echter de Catrijper Nok van 55,4 meter in de Schoorlse Duinen. Vanaf het Buitencentrum van Staatsbosbeheer 'gemakkelijk' te bewandelen.

Blauwgrijze duinen
De grijze duinen kleurden blauw deze zomer. Duizenden zandblauwtjes staken hun hemelsblauwe bloemhoofdjes uit boven de grijze korstmossen. Ze groeien op droge zandgrond. De hevige regenval in juni heeft waarschijnlijk voor de uitbundige bloei gezorgd. Zandblauwtjes horen tot de klokjesfamilie. Als je een bloemetje voorzichtig uit elkaar haalt, zie je dat een bloemhoofdje bestaat uit vele langwerpige klokjes.
lorenvlie,
Groenknolorchis. Foto: Sytske Dijksen
Zandblauwtjes in duinen bij Schoorl. Foto: Cor ten Haaf

Nieuw leven in De Kerf bij Schoorl

Eigendom van Marijke
Feb. 17, 2022
Het was afgelopen winter pre­cies vijf jaar geleden dat Staatsbosbeheer in de Schoorlse duinen iets revolu­ tionairs uithaalde, waar wereldwijd over gesproken. Er werd een gat in de zeereep gegraven, waardoor springvloeden vrij toegang hadden tot het duingebied.
Het gat werd bekend als De Kerf. Een kijkje op het uiteindelijke resultaat.

nzet: waarschuwingsbord
Strijd om Schoorlse Bos
Overleg verzandt
Gerard Smit
SCHOORL Zowel de provincie Noord-Holland als de stichting Schoorlsebosmoetblijven hebben een brief gestuurd aan het college van de gemeente Bergen waarin ze duidelijk maken dat de communicatie is vastgelopen over de voorgenomen kap van een gedeelte van het Schoorlse bos. Kern van het conflict is de vraag of het kappen van bomen inderdaad tot meer biodiversiteit zal leiden.
Het beheerplan gaat ervan uit dat het kappen van bomen ervoor zorgt dat er een laag zand over de grijze duinen' komt, waardoor bepaalde begroeiing afsterft waar nieuwe begroeiing voor in de plaatst komt. Op die manier zou de biodiversiteit kunnen toenemen. Volgens de stichting is er weinig reden om aan
N huidkanker
Meld u aan via de site of bel ons!
-
te nemen dat het zo zal gaan. Volgens haar zal de zandverstuiving de biodiversiteit juist terugdringen. Bovendien kan er meer zand verstuiven dan je lief is.
OVERLEG In haar brief schrijft de stichting dat ze vanaf februari 2017 in goede harmonie fhet de gedeputeerde /Adnan Tekin (PvdA) heeft overlegd over de voorgenomen plannen: "Tekin toonde belangstelling voor de voorstellen om het plan op te delen in kleinere stukken, die beter gemonitord kunnen worden." Maar op 9 december bleek van wederzijdse communicatie of inspraak ineens geen sprake meer volgens de stichting.
De stichting stelt dat het beheerplan niet in samenspraak met omwonenden en andere belanghebbenden is vastgesteld. "Als we op het door ons verzamelde aantal handtekeningen afgaan (15.000), is vrijwel iedere
2004 nummer 1 Landschap Noord-Holland 13 burger in onze gemeente tegen de grootschalige kap van de dennenbossen in onze duinen." Volgens de provincie is aan de wettelijke vereisten voldaan. Adnan Tekin: "Achteraf kunnen we zeggen dat we nog beter hadden kunnen communiceren. Dit zie ik als een les voor de toekomst en we zijn al bezig om dit anders en beter te doen. De informatie op de website is verbeterd en we werken aan publieksvriendelijke samenvattingen van de Natura2000 beheerplannen."
UITVOERING De provincie schrijft dat de doelstelling overeind blijft en dat de voorbereiding van de uitvoering van fase 1 (welke loopt tot halverwege 2021) van start gaat. Dat betekent dat 2% van het Schoorlse bos moet verdwijnen. De stichting vindt dat een misleidende voorstelling van zaken. "De indruk wordt gewekt dat alleen het Dr. Van Steijn- 
door Marion de Boo bos en het Leeuwenkuilbos zullen worden gekapt. Wat er niet staat, is dat ook alle tussenliggende bomen zullen worden gekapt. Daardoor verdwijnen alle bomen aan de zeezijde van het fietspad, dat zal dus onderstuiven" zegt bestuurslid Jan E^ngelbregt. Het gaat niet om de kap van bomen, maar het effect dat dat heeft op de rest van het duingebied. De Provincie stelt voor dat zij voortaan over het waarom van het beheerplan zullen communiceren en Staatsbosbeheer over de uitvoering. Een omgevingsmanager zal dan het overleg tussen de partijen begeleiden. De stichting Schoorlsebosmoetblijven vindt dat geen goed idee omdat dan vanuit verschillende invalshoeken over hetzelfde gebied wordt gecommuniceerd. Zij vraagt de gemeente ervoor te zorgen dat de burgers werkelijk hun stem kunnen laten horen. 

IN D[ SCHOOF DUINEN K ALTIJD WT TI DOLNI Fietsen, wandelen, klauteren en ook meedoen aan de leuke activiteiten die de boswachters organiseren. Zoals nestkastjes timmeren, lichtjeswandeling maken, hulpboswachter worden, speuren naar bosuilen of vleermuizen spotten. En dat is nog lang niet alles, ga naar www.watgaanwedoen.nl/activiteiten en zoek op SBB. In den Dünen bei Schoorl ist immer was los! Radfahren, Wandern, Klettern und nicht zu vergessen, die tollen Aktivitaten, die der Förster organisiert: z.B. Vogelhauschen bauen, eine Nachtwanderung mitmachen, Hilfsförster werden, nach Eulen suchen oder Fledermause beobachten. Und das ist noch nicht alles: www.watgaanwedoen.nl/aktivitaten und suche unter: SBB. Da siehst du genau, was es alles zu tun gibt! Buitencentrum Schoorlse Duinen Oorsprongweg

Wim Klomp/ Foto Natura

Bij een straffe noordwester, windkracht 8 of 9, is De Kerf bij Schoorl op zijn mooist. De Noordzee stroomt dan over het strand de vloedvlakte binnen. Zand striemt je gezicht. De wind suist in je oren. Klotsende water reikt tot je knieën. “Een fantastisch schouwspel,” vindt projectleider Robert Graat van Staatsbosbeheer. “Je krijgt dan echt respect voor de kracht van het water.” Vijf jaar geleden liet Staatsbosbeheer samen met Rijkswaterstaat en de Stichting Duinbehoud een gat van zo’n 60 meter breed in de duinenrij maken.

Daarachter mag een gebied van ongeveer acht hectaren overstromen. De hoogste duintoppen bij Schoorl zijn wel 50 meter hoog. In de opening van De Kerf ligt een lage zanddrempel, zo’n 1.70 meter boven NAP. Daardoor over­ stroomt De Kerf niet bij elke vloed, maar alleen bij noordwester storm, als het hoogwater door de wind wordt opgezweept. Vervolgens blijft het zeewa­ter dan meestal wekenlang op de vloed­ vlakte staan. “Door regen en kwel wordt het duinmeertje steeds zoeter,” vertelt Robert Graat. “Wonderbaarlijk hoe snel de rugstreeppadden dat binnenmeer ontdekten. Ze zetten hier hun eieren af en maken een oorverdovend kabaal.” Laat maar waaien Sinds het pro­ject vijf jaar geleden van start ging is De Kerf ruim 30 maal overstroomd. Bij de oktoberstorm van 2002 stond het water hoger dan ooit. De herfst van
 

rugstreeppad

2003 was een beetje tam. De zanddrempel in de opening is intussen ook wat hoger geworden door nieuwe zandafzettingen. “Geeft niks,” zegt Graat onbekommerd. “We gaan hem nou echt niet verder uitdiepen, voorlopig houden we onze handen thuis. We hebben dit proces op gang gebracht door de duinenrij open te breken en een stuk terrein af te plaggen. Vanaf het strand is een hele carrousel van draglines en bulldozers aan het werk gegaan. De rest laten we over aan het weer. Je trekt je terug op een duintop om vanaf een afstandje toe te kijken. Maar dat is niet voor iedereen makkelijk te bevatten. Het ene jaar stormt het regelmatig en staat er vijf, zes of zeven keer water in De Kerf, dat er dan ook nog wekenlang blijft staan. Een ander jaar blijft het droog en dan roepen mensen al gauw ‘Is het nou mislukt?”’

De duinen waren een strakke zanddijk
Schoorl heeft de hoogste en breedste duinen van Nederland. Tussen de kust en het poldergebied ligt vier tot vijf kilometer duin. De veiligheid is hier dus volstrekt niet in het geding. Al wan delend of fietsend over de Schoorlse Zeeweg daal je ongemerkt af naar zee, eerst door het dennenbos en dan door open duingebied. Staatsbosbeheer is hier al meer dan honderd jaar geleden begonnen om het woeste wilde duin te temmen, “de zandgletscher waarop gij huiverig zijt om een voet te zetten” in de woorden van de schrijver Frederik van Eeden. “Het was hier één barre wil­dernis,” vertelt Robert Graat. “Het stui­vende zand bedreigde huizen en lande­rijen. Met het oog op de kustverdediging is al het duin nu begroeid met helmgras, maar als je door je oogharen kijkt kun je nog goed zien hoe grillig de duinen gevormd zijn door al het zand dat vanaf het strand hier naar binnen stoof. Vooral op een winterdag, in het zachte strijklicht, komen die patronen fantastisch mooi uit.”

Rood bekermos

Zeeraket

De Kerf is niet alleen een boeiend landschap, met zijn water dat bij elk weertype weer anders oogt. Het kale zand rondom biedt ook nieuwe kansen voor een bijzondere duinflora, zoals grote pollen zeeraket en subtiele plekjes met rood bekermos.
Het water zelf is zoet genoeg voor de rugstreeppadden, die er samen komen om te paren en er hun eieren af te zetten.

Maar doordat de duinen nu met helm zijn beplant, is er haast geen stuifzand meer. Graat: “Vooral die buitenste dui­nenrij langs het strand is in feite een strak vormgegeven zanddijk, waar geen beweging in zit. Door het gebrek aan natuurlijke dynamiek komt veel duinnatuur in de knel. Dat wilden we verande­ren.”

Planten van zand en zout
In het binnenduin is Staatsbosbeheer al een tijdje bezig om stuifplekken op gang te brengen. Soms wordt ook geplagd om natte duinvalleien te ontwikkelen. Het bijzondere aan De Kerf is dat niet alleen het zand, maar ook de zee hier vrij spel krijgt.
De overstromingen leidden al direct tot meer glooiende vormen in het landschap. Al snel verschenen planten zoals zeewolfsmelk, blauwe zeedistel en zee­winde. Pluizige resten van vorig jaar duiden op de zeeaster, een plant van zand en zilt milieu. Sommige groeiden al in de buurt, andere kwamen van heinde en verre. Hun zaden worden aangevoerd door de wind of de zee. De late stekelnoot is zo’n soort die met het zeewater is meegekomen. In de open zandvlakte liggen kleine zandhoopjes waar de dappere zeeraket de kop opsteekt. Graat: “Dit is een echte pionierplant. Die wortelt diep, en als hij ondergestoven raakt in het zand groeit hij daar gewoon weer boven­ uit.” Er is een zeker evenwicht ontstaan tussen het aanwaaien en het verdwijnen van het zand. Voor de kust zijn enorme zandstromen in beweging en daar pikt De Kerf iets van mee. Doordat mensen door De Kerf heen lopen, blijft het land­schap open, het begroeit niet zo snel.
Rondom de vloedvlakte is het Hoogheemraadschap gestopt met het dichtplanten van stuifduinen met helm in de hoop het proces van verstuiven te bevorderen. Tegen oude duinen wordt nu een laagje jong kalkrijk stuifzand afgezet en daar groeit nu de zeewolfsmelk. “Maar verderop merk je er nog niet zoveel van,” zegt Graat.

Zulte of zeeaster

Broedplaats voor plevieren en leeuweriken
De plantengroei in de duinen bij Schoorl is extra interessant omdat je hier op de grens zit tussen kalkrijk en kalkarm duinzand. Het oude duin is relatief kalkarm, vanaf het strand stuift jong kalkrijk zand De Kerf binnen.
Omdat zo nu en dan zout water de Kerf binnendringt is het een groeiplaats voor typisch zoutminnende planten als zeeaster, zeekraal en zeewolfsmelk.
De stille plekken op de strandjes rondom zijn ideale broedplaatsen voor de bontbekplevier, een vogelsoort waarvan er maar zo'n vierhonderd paartjes in ons land broeden.
Dat leidt tot veel variatie in de bodem en dus vinden allerlei verschillende plantensoorten hier een plekje naar hun zin. Ook het dunne sliblaagje dat na iedere overstroming door het zee wordt afgezet draagt bij aan de grote variatie in groeiomstandigheden. Zo kun je hier nu schorrenkruid, strandbiet en dodemansvingers vinden. Het proces is nog in volle gang - de plantengroei heeft tien­ tallen jaren nodig om zich aan te passen.

schorrekruid

Her en der vallen de vloedmerken op die het zeewater heeft achtergelaten. Op half verteerde resten zeewier, algen en ander organisch materiaal verschijnen planten. Er zijn ook drie nieuwe soorten paddenstoeltjes verschenen. Graat. “We dachten dat ze al 40 jaar uit Nederland waren verdwenen en kijk nou eens!” Even later ontdekt hij, al spiedend langs de rand van de vloedvlakte, tussen varens, pollen kraaihei, plastic flessen, rubber handschoenen en andere aange­spoelde rotzooi uit de Noordzee een mooie groeiplek van de zeldzame late stekelnoot. Een struweel met oude eikjes is geschoren door de zeewind en nu half bedolven onder het stuifzand. Tegen oudere, dicht met helmbegroeide duinen heeft de zeewolfsmelk zich op nieuw ontstane stuifduintjes genesteld. Als De Kerf bij een flinke storm vol water stroomt, worden de planten grotendeels weggevaagd en het ontstane reliëf wordt afgevlakt. Daarna begint het spel weer opnieuw. Bontbekpleviertjes en veld­leeuweriken komen hier broeden. Ook zijn diverse bijzondere loopkeversoorten verschenen - waar die op hun korte pootjes zo gauw vandaan komen is een raadsel.


Creatief met land en water
Graat: “Toen de graafmachines bezig waren hield ik m’n hart vast. Het leek meer op de bouw van een Vinexwijk dan op een natuurontwikkelingsproject.
Maar het is ook heel verrassend om te zien hoe snel wind en water de uitnodi­ging aan nemen en beginnen met het polijsten en boetseren van zo’n gebied.
Ineens belde de kraanmachinist dat het eerste zeewater al binnen liep.” Het pro­ject trekt internationaal de aandacht.
CNN kwam filmen. Tot in Turkije, Polen en Japan is het onderwerp van gesprek, want dit is een radicale breuk met de Hollandse traditie van honderden jaren kustverdediging. “Maar misschien is dit ook wel een voorbeeld van hoe creatief Nederlanders met hun land en water omgaan,” zegt Graat. “Overigens kun je ook op zeventiende eeuwse tekeningen die meestal natuurgetrouwer zijn dan schilderijen - zien dat de kustlijn toen aanmerkelijk rafeliger was dan nu.

Bontbekplevier met jong

En op een strandwandeling kun je zien dat er vroeger zwakke plekken in de kust­ lijn zaten. Op deze plek zijn in de vorige eeuw tot vier maal toe bressen in de dui­nenrij geslagen. Die gaten zijn met man en macht gedicht, waarbij windscher­men en de laatste keer zelfs zeecontai­ners zijn gebruikt. Hier ziet de duinenrij er nu extra strak uit. Je kunt het ook nog zien aan de begroeiing. Waar al zoveel geknutseld is, heb je minder gewetensnood als je graafmachines aan het werk zet.” Sommige bezoekers komen vanaf het strand naar De Kerf, anderen kiezen de vier kilometer lange route door de dui­nen. Druk is het er altijd. Graat: “Het is een heel fascinerende plek, vlak, lieflijk en glooiend, maar bij ruig weer voel je ook de krachten die hier aan het werk zijn. Deze plek trekt mensen die blijven terugkomen.” •
Kijk ook op de-kerf.nl
 

Brand Schoorlse Duinen
In april 2011 is er 160 hectare aan duin en bos verbrand in de Schoorlse Duinen van Staatsbosbeheer. Door maar liefst 95 bran- den in twee jaar tijd is 15% van het gebied verwoest. Dit kaartje laat dat goed zien.
Niemand weet hoeveel dieren zijn verbrand en of de oorspronkelijke heidevegetatie weer terugkeert. De beheerders van Staats- bosbeheer zijn druk bezig met het herstel. In het vernieuwde Bezoekerscentrum Schoorlse Duinen vindt u veel meer informatie.

[]
Label toevoegen