NATTE RIETOEVERS AAN HET ZUIDLAARDERMEER Ruim baan voor de roerdomp
Eigendom van Marijke
Feb. 17, 2022 Bekijken hoeveel mensen deze pagina hebben bekeken
Het is een vogel die je sneller zult horen dan zien. De roerdomp is een mysterieuze moerasbewoner die een goede biotoop verdient aan het Zuidlaardermeer. Om die reden wordt aan de oostzijde van het meer hard gewerkt aan het vervaardigen van natte rietoevers en poelen, waar niet alleen deze vogel maar ook een groot aantal andere rietbewoners zich gaan thuis voelen.
Het is misschien wel het meest fascinerende en geheimzinnige vo- gelgeluid in Nederland. En als het aan rayonbeheerder Michel Krol ligt, gaan we het doordringende 'hoemp hoemp' van de roerdomp steeds meer horen langs het Zuidlaardermeer. Op dit moment is Het Groninger Landschap bezig met het uitwerken van een ambi- tieus plan om van dertig hectare oever van het meer nat rietland- schap te maken. "Een natte rietoever is een geweldige biotoop voor veel vogel- en andere diersoorten die afhankelijk zijn van de wis- selwerking tussen water en land", zegt Krol. "De roerdomp is een icoonsoort voor ons project. Maar er zijn zoveel meer soorten die voordeel hebben bij de aanpassingen; het is een uitgelezen biotoop voor vogels als de snor en waterral; maar ook de otter heeft baat bij een natte rietoever, aangetrokken door de vissoorten die in het riet schuil-, foerageer- en paaiplaatsen vinden."
Open image-20220217-212151.png
De oever van het Zuidlaardermeer heeft sinds mensenheugenis agrarische bedrijvigheid aangetrokken. Aan de waterhuishouding werd niet gedacht. "Dat veranderde rond de helft van de vorige eeuw", vertelt Krol. "Vanaf dat moment werd het waterpeil steeds strakker afgeregeld en verlaagd. Het peil zakte nog meer door de rottende plantenmassa die de bodem verhoogde. Hierdoor missen we het natte rietland, dat zo goed bij het Zuidlaardermeer past."
Verborgen poeltjes
Om dertig hectare natte rietoever te realiseren moet de toplaag worden afgeplagd. Dat afplaggen is na een lange periode van plan- nen maken, afgelopen januari van start gegaan. Door graafmachi- nes die zijn toegerust op het werken op een drassige ondergrond, wordt van de dertig hectare oeverlandschap 25 centimeter afge- schraapt. Zo krijgt de natte ondergrond vrij spel. Krol: "Net zo be- langrijk als goede apparatuur, zijn machinisten die snappen waar we mee bezig zijn. Met het team dat hier aan het werk is hebben we zeker geluk gehad. Zij zijn niet van het botte afgraven zonder na te denken. Ze begrijpen dat dit een klus is die met beleid en oog voor de omgeving moet worden uitgevoerd. Ze denken mee in de lijn van het project."
De roerdomp als icoonsoort is belangrijk voor het vormgeven van de oever. In het rietland verscholen voor watersporters en recreanten, wordt een aantal flinke poelen aangelegd van ongeveer 25 meter doorsnede. "Die poelen zijn maximaal één meter diep", zegt Krol. "We graven tot we bij de zandbodem komen. Op de poelen kunnen de roerdompen zich terugtrekken. Ze kunnen er vissen en nestelen. Afgaand van de ruimte die we hebben, zouden er hier vijf paartjes kunnen broeden. Maar in de praktijk is het in soortgelijke gebieden wel voorgekomen dat de beschikbare ruimte door meer paartjes werd gebruikt. Dat is niet onrealistisch als de rest van het meer zowel boven als onder water gezond is."
Open image-20220217-212111.png
Eén ecologisch geheel
De natte rietoever van het Zuidlaardermeer wordt geen op zichzelf staand natuurgebied. Het gebied zal zeker inwerken op het hele meer en omstreken, weet Krol. "De interactie tussen land en water is niet alleen belangrijk voor de roerdomp en andere vogelsoorten.
Ook het leven onder water heeft er voordeel van." Maar de werking van het natte riet gaat nóg verder. Krol: "Het riet vangt slib op.
Een analyse van het waterschap wees uit dat wanneer 17% van de oever van het Zuidlaardermeer nat rietland is, de filterwerking van het riet zo groot is dat het de waterkwaliteit in het meer merkbaar verbetert. En dat heeft natuurlijk weer een positieve werking op het leven in en rond het water. Zo worden water en oever één ecologisch geheel."
Krol is enthousiast over het idee dat het Zuidlaardermeer een ideale plek is voor de roerdomp. Deze vogel heeft toch een bijzondere aantrekkingskracht op hem. "Dat was al zo toen ik als jongen wandeltochten maakte in gebieden waar de roerdomp voorkomt. De roep is het meest intrigerende vogelgeluid dat ik ken.
Je hoort ze dan ook wel, maar zien is een ander verhaal. Ze kunnen zich als geen andere vogel verbergen tussen het riet. Ik herinner me een keer dat we er eentje ontdekten tussen het riet. Het woei nogal en het riet wiegde heen en weer. De roerdomp stond er tussen met uitgestrekte nek, met het riet meewiegend. Zoiets vergeet je nooit meer."
Niet alleen roerdompen
De roerdomp is de icoonsoort van dit project en de aanleiding voor de manier waarop de oever wordt vormgegeven. Dit neemt niet weg dat straks een groot aantal andere soorten garen zullen spinnen bij de natte rietoever. Zo is het een uitstekend broed- en jachtgebied voor bruine kiekendieven. En ook de waterral vind er een rustig gebied om te foerageren en te nestelen. Vanuit het riet hoor je niet alleen het spookachtige geluid van de roerdomp, maar ook het geratel van de snor en de zang van andere rietvogels.
Een rijk insectenleven in de rietoever lokt weer vissen als de ruisvoorn, blankvoorn en brasem, die schuilen en paaien tussen de rietstengels, waartegen ook kuit wordt afgezet. De voorns en brasem zijn een prooi voor snoek en baars, die het riet als jacht- gebied gebruiken.
De vissen trekken weer een andere welkome gast aan. Want ook de otters op het Zuidlaardermeer voelen zich thuis in de natte rietzone. Tussen het riet bij Leinwijk en Wolfsbarge zijn al verschil- lende otterspraints (uitwerpselen) gevonden.
[]
Label toevoegen
ERIK VAN OMMEN RIETLANDEN ZUIDLAARDERMEER
De kluut, de grote zilverreiger, de grauwe kiekendief: sommige vogels houden van Groningen. Beeldend kunstenaar Erik van Ommen brengt ze in deze serie in beeld. Deze zesde aflevering: de roerdomp, de stokstijve verschijning aan de rietoever die een luid gehoemp laat horen. Het Groninger Landschap richt de rietlanden van het Zuidlaardermeer speciaal in voor roerdompen.
Dol op jong rietland
De schutkleur van roerdompen spreekt boekdelen: de vogels houden van rietland.
Kieskeurig zijn ze wel. Verdroogd oud riet laten ze links liggen. Het rietland moet vitaal
zijn, waarbij de rietstengels met hun voeten in het water staan. Waterriet biedt bescherming, zowel voor de roerdompen als hun nesten.
Het water onder de nesten houdt predatoren tegen. Waterriet barst ook van het roerdomp- voedsel, zoals vissen en kikkers.
GOLDEN RAAND 02 16
Verjongingskuur
Plan Roerdomp, zo heet het herstelproject van HetGroninger Landschap, waarmee de rietlanden langs het Zuidlaardermeer op de schop gaan. Oud verdroogd riet wijkt er voor vitaal water- riet. Begin dit jaar plagden kraanmachinisten grote arealen oud rietland. Ook legden ze slenken aan, zodat het meerwater diep de rietlanden instroomt. Niet alleen roerdompen, ook andere riet- en moerasvogels, zoals het baardmannetje, de waterral en de porseleinhoen, zullen van het waterriet profiteren. Na het broedseizoen start het plaggen weer. Maart 2017 wordt het project afgerond.
Toekijken bij werk
In Nederland broeden zo'n driehonderd paar roerdompen, waarvan de afgelopen jaren één tot twee paar aan de rand van het Zuidlaardermeer. Dankzij het werk van Het Groninger Landschap neemt het aantal broedparen hopelijk toe. Tijdens de werkzaamheden zag rayonbeheerder Michel Krol een roerdomp, "in het riet stond hij rustig toe te kijken hoe de machinisten aan het werk waren", vertelt hij.
Russisch roulette
Nederland ligt op de koudegrens. Roerdompen ten noorden en oosten van ons land trekken in de herfst zuidwaarts, richting het warme Zuid-Europa en Afrika. Zuidelijke roerdompen zijn standvogels, ze blijven er het hele jaar. Onze roerdompen maken elke herfst een afweging: blijven of weggaan. De helft blijft, de helft trekt naar het zuiden. Th ui s-
blijvers spelen Russisch roulette. Roerdompen kunnen niet tegen lange en strenge vorst. Na de strenge winter van 1978-79 bleef slechts een kwart van de Nederlandse populatie over.
Maar met een zachte winter zijn de thuisblijvers spekkoper. Volgend voorjaar krijgen zij de eerste keuze.
ze een rietstengel imiteren. Vrouwtjes blijven muisstil, alleen de mannetjes laten zich in het voorjaar horen. Hun gehoemp rijkt ver. Het klinkt alsof iemand in een leeg flesje blaast. Of harder nog: een scheepshoorn.
Scheepshoorn
Ik hoor je wel, maar ikzie je niet. Dit vers uit het bekende Sinterklaasliedje lijkt de roerdomp op het lijf geschreven. Roerdompen laten zich weinig zien. Perfect gecamoufleerd staan ze roerloos en stokstijf in het riet. Alsof
Ets van een roerdomp Varen langs de rietoevers
Speciaal voor lezers van de Golden Raand maakte Erik van Ommen een ets van een roerdomp. De ets is te koop via de site www.erikvanommen.nl. Onder de knop goldenraand is meer te zien over de achtergronden en de making-off. Over het maken van de ets maakte hij een video.
Dmmnn Gpprt Inh SPVink
In de zomermaanden organiseert Het Groninger Landschap vaartochten op het Zuidlaardermeer. De nieuwe boot heet toepasselijk'Raidomp', Gronings voor roerdomp. Tijdens de tocht vertellen gidsen over de geschiedenis en de ontwikkeling van het Zuidlaardermeer. Meteen beetje geluk ziet u onderweg een roerdomp. Kijk op de website www.groningerlandschap.nl onder'Er