Groningen Aan het Boterdiep, ca. 12 km ten noorden van de stad Groningen, nr. 13 op de kaart
Waar het Winsumerdiep en het Boterdiep samen komen, ligt Onderdendam. Het ademt nog geheel de sfeer van een waterverkeersdorp uit een tijd dat beurtschippers de belangrijkste vervoerders waren.
Dat is te danken aan de plaatselijke notabelen aan het begin van deze eeuw. Die bepaalden namelijk, dat er bij het dorp geen spoorlijn mocht komen. Ze vreesden dat de koeien door het lawaai van het ‘ijze ren monster’ geen melk meer zouden geven.
Onderdendam is een oud dorp, dat vermoedelijk ontstond bij een doorwaadbare plaats in het Win sumerdiep. Dit zal een deels onder water gelegen dam geweest zijn, die door voetgangers en soms door wagens kon worden overgestoken. Voor de schippers vormde de dam geen beletsel, omdat ze er hun schip overheen konden trekken; het was dus een soort overtoom.
Eeuwenlang was Onderdendam een dorp van binnenschippers, dat zeer geleidelijk in betekenis toenam. In 1621 vestigde zich hier het zijlvest — een voorloper van het waterschap. Sedertdien werden de waterstaatszaken van het gebied dus van hieruit geregeld. In 1854 werd het zijlvest opgeheven en het waterschap Hunsingo opgericht, dat zich in het voormalige zijlvesterhuis vestigde.
Het drukke scheepvaartverkeer bracht het dorp tot grote bloei. Vanaf ca. 1800 bezat Onderdendam al twee schippersbeurzen. Het aantal cafés was groot, want dit waren nu eenmaal vanouds de ‘natuurlijke’ plaatsen van samenkomst van schip pers en scheepsbevrachters. Het culturele leven in de vorm van allerlei verenigingen was sterk ontwik keld. Het dorp werd ook een administratief cen trum, met een kantongerecht (in 1934 opgeheven), een belastingkantoor en een notarispraktijk. In 1840 kwam er een kerk met een grote waterput, waaruit de schippers (tegen betaling!) werden bevoorraad.
Nadat de spoorwegen echter in de jaren twintig hun opmars in Groningen begonnen, was het snel gedaan met de welvaart in Onderdendam. Het dorp werd een rustig plaatsje, waarin de bezoeker met ge noegen rondwandelt.
Tle^enswaardigbeden^
Waterschapshuis, Bedumerweg 2. Fors, blokvormig gebouw uit 1620; in 1660 vergroot. Fraaie, classicis tische ingangspartij en wapenstenen boven de bene denvensters. Belangwekkend interieur, met beschil derde wanden, 18e-eeuwse schouw, antieke tegels enz. Na overleg te bezichtigen. Molen De Zilvermeeuw, Winsumerweg 5. Poldermolen uit 1870. Niet te be zichtigen. Verder zijn er in het dorp nog enkele fraaie huizen, een 19e-eeuwse N.H.-Kerk en enkele oude bruggen te zien.
------------ *------------
Onderdendam, gelegen aan een kruispunt van waterwegen, kende vroeger een druk scheepvaartverkeer.