Oud-V^lkenburg
Limburg
Ten zuidoosten van Valkenburg nr. 17 op de kaart
In het enkele km zuidoostelijk van Valkenburg gele gen Oud-Valkenburg vindt men twee schilderach- tige kastelen in een prachtige omgeving.
Het eerste kasteel dat zich langs de weg van Val kenburg naar Schin op Geul aandient is het kasteel Schaloen, ook wel als Chaloen geschreven. Als oprij laan vanaf de dorpsstraat dient een oude berceau, een door geknotte linden overkoepeld pad (zie foto blz. 00). Aan de oprijlaan ligt een schitterende heemtuin, die door de Afdeling Valkenburg van het Instituut voor Natuurbeschermings Educatie, het IVN, wordt beheerd. Er is een groot aantal aspec ten van de Zuidlimburgse flora en fauna bijeenge bracht, met de nadruk op de directe omgeving van woning en boerderij. Het IVN zelf is gehuisvest in een oude watermolen, de ‘Sjloensmeule’, gelegen aan een aftakking van de Geul. De molen dateert uit 1699 en is onlangs gerestaureerd. Eertijds was het een banaal- of dwangmolen, waar de dorpelingen dus hun veldvruchten moesten laten malen.
Twee boogbruggen leiden naar het kasteel, een door brede grachten omgeven, rechthoekig huis. Anders dan bij het naburige Genhoes liggen de bij gebouwen, daterend uit de 17e en 18e eeuw, binnen de omgrachting. Reeds in 1375 wordt melding ge maakt van kasteel Schaloen. Het moet toen echter veel kleiner zijn geweest. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, in 1575, werd het verwoest. Alleen het nu nog bestaande oostelijke deel, met de beide hoek torentjes, bleef gespaard. De westelijke helft stamt uit 1656. Dit gedeelte heeft, evenals de rest van het hoofdgebouw, in 1894 een ingrijpende restauratie ondergaan. Het huis werd door de architect Cuypers verbouwd en opgetuigd met een neogotische arkel- toren, een hoektoren en stenen dakkapellen. In onze tijd vonden nieuwe restauraties plaats.
Noordwaarts loopt aan de oostkant van het kas teel een beukenlaan door de weilanden naar een bruggetje over de Geul. Hier begint het Schaelsber- gerbos. Een weg voert de Schaelsberg op naar een kluizenaarswoning, met daarachter de kruiswegsta ties — 14 uit grote mergelblokken opgebouwde nis sen - en een kapelletje. Tot 1928 leefden achtereen volgens twaalf kluizenaars in de in 1688 gebouwde Kluis van Schaelsberg.
Teruggekeerd in de Dorpsstraat zien we tegen over het begin van de oprijlaan van kasteel Schaloen een monumentale, mergelstenen hoeve. Enkele honderden meters verderop ligt links de oprijlaan van kasteel Genhoes. Deze wordt aan de linkerzijde geflankeerd door het herstelde complex van een voormalige brouwerij en aan de rechterzijde door een rooms-katholiek, aan Johannes de Doper gewijd kerkje. De toren hiervan dateert mogelijk nog uit de Middeleeuwen.
De naam ‘Genhoes’ wordt voor het eerst in 1041 vermeld. Vermoedelijk was het toen alleen nog maar een versterkte woontoren van de heren van Valkenburg. Het huidige gebouw bestaat uit een woonvleugel uit ca. 1500, met haaks daarop een 18e-eeuwse vleugel en op de hoek van deze twee vleugels een zware, vierkante toren, eveneens uit ca. 1500. Deze toren is het oudste gedeelte en staat op
Hef dorpje Oud-Valkenburg gezien door de poort van Kasteel Genhoes.
—----------------------------*--------------------------------
nog oudere fundamenten. De achthoekige spits is met leien gedekt en de schietgaten zijn dichtgemet seld. Het kasteel is omgracht. De 18e-eeuwse vleu gel wordt bereikt via een boogbrug en ziet uit op de hof van de in hoefijzervorm geplaatste bijgebouwen.
Wie de Zuidlimburgse krijtflora wil bestuderen, kan uitstekend terecht in het nabijgelegen Gerendal. Iets voorbij de oprijlaan van Genhoes, nog vóór het volgende gehucht Strucht, ligt een parkeerterrein aan de ingang van het dal. In dit prachtige staats- natuurreservaat zijn op steile hellingen trappen- paden aangelegd, terwijl op vele plaatsen banken en andere rustplaatsen aanwezig zijn. Vanaf half mei tot en met eind juni - de bloeitijd van de inheemse orchideeën — kan men achter de boswachterswoning op Gerendal 2 een orchideeëntuin bezoeken.
Bezienswaardigheden^
Kasteel Schaloen, Oud-Valkenburgerweg 7. Laat gotisch oostelijk deel met twee hoektorentjes en een westelijk deel uit 1656. In 1894 neogotisch ver bouwd. Niet te bezichtigen. Sjloensmeule. Oud- Valkenburgerweg 1. Watermolen uit 1699; geres taureerd. Te bezoeken wanneer de aldaar gelegen heemtuin geopend is (zondags in het zomerseizoen). Kasteel Genhoes of Oud-Valkenburg, Oud Valkenbur- gerweg 17—21. Laatgotische mergelstenen hoofd gebouw en toren uit ca. 1500, met 18e-eeuwse vleu gel. Niet te bezichtigen. St.-Johannes-de-Doperkerk, Oud Valkenburgerweg 23. Met eenvoudige, ver moedelijk nog middeleeuwse toren en een koor uit 1757. Rococo-hoofdaltaar en enkele 17e-eeuwse schilderijen. Kluizenaarswoning, op de Schaelsberg. Ca. 1688 gebouwd, met kapel en kruiswegstaties.