Noord-Holland In Het Gooi, ca. 5 km ten noordwesten van Hilversum, nr. 6 op de kaart
De ontstaansgeschiedenis van ’s-Graveland is welhaast uniek te noemen. Een aantal Amsterdam se notabelen, waaronder de dichter en baljuw van Gooiland P.C. Hooft, zocht al enige tijd naar een rustige zomerresidentie. Hun oog viel op de plek waar het benodigde zand voor de aanleg van de Amsterdamse Jordaan vandaan werd gehaald en ook uitgestrekte moerassen lagen. In 1625 vroeg en kreeg het gezelschap ‘Octrooi tot culture van de Goysche Vullingen, genaamd ’s-Graveland’. De heren zetten direct een groep arbeiders aan het werk om de moerasgronden te ontginnen. Ze hiel den echter geen rekening met de Hilversumse boe ren, die hun karige inkomsten tot dan toe altijd wat hadden aangevuld door in dit gebied riet te snijden en turf te steken. De moeilijkheden liepen zo hoog op, dat de boeren met rieken gewapend de ontgin- ners verdreven. Na overleg en druk vanuit de Sta ten van Holland, die zelfs soldaten stuurden om de arbeiders te beschermen, kon het werk worden af gemaakt. In 1634 werden de gronden onder de negen participanten verdeeld.
De volgende stap was de aanleg van de ’s-Grave- landse Vaart, die in 1641 werd voltooid. Tegelij-
kertijd werden aan de oostkant van de weg de bui tenplaatsen aangelegd: Swaenenburgh, Schaep en Burgh, Boekesteyn, Sperwershof, Spanderswoud, Hilverbeek, Schoonoord, Trompenburgh en Gooi- lust.
Opvallend is het grote aantal wasserijen dat hier tot in de 20e eeuw in bedrijf was. Deze ontstonden uit de bijverdiensten van de vrouwen van het dorp, die de was deden voor de bewoners van de land goederen. De meeste mannen van het dorp werk ten op de buitenplaatsen, maar ’s winters hadden ze geen inkomsten, omdat de patriciërs dan in Am sterdam verbleven. Daar het water hier zo helder was, stuurden de stedelingen hun was ’s winters met de beurtschippers mee. De werkloze mannen hielpen hun vrouwen bij het wassen en zo ontston den ten slotte de professionele wasserijen uit deze huisnijverheid.
Toen vanaf de crisistijd de kosten van onder houd der buitenplaatsen voor een particulier niet meer te betalen waren, kwamen de meeste gelukkig in handen van de overheid en de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten. Hierdoor zijn deze tot ware natuurreservaten uitgegroeide bossen en weiden voor het nageslacht bewaard gebleven.
Men kan heerlijk wandelen op de landgoederen, die in de loop van de 19e eeuw van de Franse Barok stijl in de Engelse landschapsstijl zijn omgezet. De begroeiing rond de vijvers en de indrukwekkende beuken- en eikenbossen bevatten een rijke vogel wereld en de bosbodem is bedekt met velerlei plan ten en paddestoelen.
bezienswaardigheden^
N.H.-Kerk, Noordereinde 14. In 1657—1658 naar ontwerp van Daniël Stalpaert in de vorm van een gelijkarmig kruis gebouwd. Batz-orgel uit 1824. Na overleg te bezichtigen. Trompenburgh, Zuidereinde.
Vermoedelijk door Pieter Post ontworpen woon huis van admiraal Cornelis Tromp; na verwoesting door de Fransen in 1672 herbouwd in 1683. Het complex, bestaande uit een door een gang met een koepelzaal verbonden rechthoekig huis, lijkt als een schip in het water te liggen. De windvaan op het dak stelt het admiraalsschip ‘De Witte Olifant’ voor. Niet te bezichtigen, maar van de weg af te zien. Buitenplaatsen. Schaep en Burgh, Noorder einde; Spanderswoud, Noordereinde; Hilverbeek, Leeuwenlaan; Gooilust, Zuidereinde. Alle toegan kelijk voor leden van Natuurmonumenten. Beweg- wijzerde routes. Gooilust heeft vele bijzondere boomsoorten en een botanische tuin. De buiten plaats Boekesteyn is toegankelijk na aanvraag van gratis toegangskaart bij Agrobiologisch Laborato rium Boekesteyn. Toegangen aan Noordereinde en Oude Meentweg.
bezienswaardigheden^
N.H.-Kerk, Noordereinde 14. In 1657—1658 naar ontwerp van Daniël Stalpaert in de vorm van een gelijkarmig kruis gebouwd. Batz-orgel uit 1824. Na overleg te bezichtigen. Trompenburgh, Zuidereinde.
Vermoedelijk door Pieter Post ontworpen woon huis van admiraal Cornelis Tromp; na verwoesting door de Fransen in 1672 herbouwd in 1683. Het complex, bestaande uit een door een gang met een koepelzaal verbonden rechthoekig huis, lijkt als een schip in het water te liggen. De windvaan op het dak stelt het admiraalsschip ‘De Witte Olifant’ voor. Niet te bezichtigen, maar van de weg af te zien. Buitenplaatsen. Schaep en Burgh, Noorder einde; Spanderswoud, Noordereinde; Hilverbeek, Leeuwenlaan; Gooilust, Zuidereinde. Alle toegan kelijk voor leden van Natuurmonumenten. Beweg- wijzerde routes. Gooilust heeft vele bijzondere boomsoorten en een botanische tuin. De buiten plaats Boekesteyn is toegankelijk na aanvraag van gratis toegangskaart bij Agrobiologisch Laborato rium Boekesteyn. Toegangen aan Noordereinde en Oude Meentweg.
Trompenburgh te ’s-Graveland, eens het woonhuis van ad miraal Cornelis Tromp, zoon van Maarten Harperts