eisum
Friesland In Leeuwarderadeel, ca. 3 km ten noorden van Leeuwarden, nr. 21 op de kaart
Aan de oostzijde van de drukke verkeersweg van Leeuwarden naar het noorden troont Jelsum op zijn terp. Hoog geboomte belemmert vanuit het zuiden het uitzicht op het dorp, dat te midden van een weids polderlandschap is gelegen. Wie de moeite neemt de autoweg te verlaten en Jelsum te bezoeken, kan kennismaken met zijn oud, tufstenen kerkje en rustieke dorpssfeer.
Op bepaalde dagen kan de wandeling door het dorp door het lawaai van straaljagers worden ver stoord. De militaire vliegbasis Leeuwarden ligt namelijk voor een groot deel op Jelsumer grond gebied en bezorgt de bewoners veel ergernis. Ze is
zelfs oorzaak van het ontbreken van een school in Jelsum: wegens geluidsoverlast moest deze worden ontruimd en sedertdien gaan de kinderen in het buurdorp Cornjum naar school.
Aan de zuidzijde van het dorp ligt Dekama State, een van oorsprong 15e-eeuwse borg, die in de 16e eeuw door de Vetkopers werd verwoest en daarna herbouwd. De borg bestaat uit twee lage vleugels die een L vormen. In 1814 is de bovenverdieping gesloopt. Een decoratieve brug met schildhouden- de leeuwen leidt naar het omgrachte huis. De tuin staat bekend om zijn rijke stinsenflora.
De Jelsumer boeren zijn nu uitsluitend vee houders, maar in vorige eeuwen waren de be drijven hier gemengd. Menige boerenschuur draagt nog steeds de kenmerken van het vroegere ‘terskhüs’, waarin het graan werd gedorst.
bezienswaardigheden
N.H.-Kerk, nr. 17, Romaans, tufstenen kerkje uit de 12e eeuw, met 14e-eeuwse toren; gerestaureerd.
Aardig interieur, met 17e-eeuwse preekstoel, doop hek en banken. Te bezichtigen. Dekama State, nr. 1.
Omgrachte borg, in de 16e eeuw deels uit materiaal van vorige borg uit 15e eeuw opgetrokken. Niet te bezichtigen; in de omliggende singels mag worden gewandeld. Monumentale panden. De dorpskern telt nog enkele aardige boerderijen, waarvan er twee op de monumentenlijst staan.