Groningen In het hart van het Hoge land, ca. 14- km ten noordoosten van Groningen, nr. 10 op de kaart
Middelstum is een karakteristiek Gronings dorp, ontstaan uit de samensmelting van enkele wier- den of terpen. Kenmerkend is het radiaal verlo pende stratenplan, dat als het ware wordt voort gezet door de uitwaaierende landerijen rondom de plaats. De geschiedenis van Middeistum hangt samen met die van de diverse adellijke geslachten die hier hun borgen bezaten.
Het belangrijkste monument van Middeistum is de Hippolytuskerk. Het is de fraaist bewaard ge bleven laatgotische dorpskerk van Groningen. Hij werd in 1445 gesticht door Onno van Ewsum, de machtigste edelman van zijn tijd in de Gro ninger Ommelanden. In de 15e eeuw vonden ver schillende verbouwingen en uitbreidingen plaats, alvorens de kerk zijn huidige uiterlijk verkreeg.
Een zandstenen epitaaf uit 1476 gedenkt Egbert Onsta, de tweede priester van de herbouwde kerk. Het Hemony-carillon was een geschenk van de bewoners van de borg Ewsum. De leeuw als windwijzer herinnert aan het geslacht Lewe, waarvan de in 1654 aangelegde grafkelder zich in de kerk bevindt. Het toegangshek met zandstenen palen van het kerkhof is afkomstig van de borg Nyenstein te Zandeweer, vlak onder Uithuizen.
De borg van Onno van Ewsum lag ten noord oosten van Middeistum. Het enige wat ervan rest is een benedendeel van een ronde geschuttoren, een schathuis en de grachten en singels. Blijkens een later aangebrachte steen bouwde de jonker
de toren in 1472 ‘tegens de wille van Groningen’.
De stad had het kennelijk niet zo begrepen op de roemruchte edelman, die als kruisridder zijn spo ren had verdiend. In de 17e eeuw werd de toren verlaagd en van het veelhoekige pannendak voor zien. De borg zelf is in 1863 afgebroken, maar de torenrest bleef als herinnering aan de macht van de Ewsums staan.
In Middelstum hebben nog meer invloedrijke edellieden gewoond, waaronder Bartold Entens van Mentheda. Deze veroverde in 1572 met Lumey Den Briel. De borg der Mentheda’s ging in de 18e eeuw verloren. Van de Asingaborg bleef alleen een smal en hoog woonpaviljoen uit 1611 over, dat nu dienst doet als poortgebouw bij een 20e-eeuws woonhuis. Op het gemeentehuis bewaart
men tekeningen van de verdwenen borgen.
"Be^ienswaardigbeden^
N.H.-Kerk, Concordiaplein 1. Laatgotische dorps kerk uit de 15e eeuw, met forse toren in grote bak steen. Het koepelspitsje is van veel later datum.
Sacristie met ingebouwde traptoren. Aardige 16e- eeuwse muurschilderingen; preekstoel, avond maalstafel, gestoelte en portaal uit de 18e eeuw. In de toren Hemony-carillon uit 1661. Na overleg te be zichtigen. Borg Ewsum. Noordwestelijk van het dorp
op het omgrachte terrein van de voormalige borg het restant van een geschuttoren uit 1472 en een schathuis bij een latere boerderij. Niet te bezichti gen. Asingaborg, Burchtstraat 17. Voormalig woon- paviljoen uit 1611, na restauratie in 1927 in gebruik als poortgebouw. Niet te bezichtigen, maar het park is vrij toegankelijk. Museumbakkerij Mendels, Kerk straat 3. Pand uit de 17e eeuw, dat van 1791 tot 1960 een bakkerij herbergde. In oude staat ingerichte bak kerswinkel, originele 18e-eeuwse oven en expositie met o.a. koekplanken en gildestukken op de graan zolder. Na voorafgaand overleg te bezichtigen. Mo numentale panden. In het dorpscentrum nog enkele belangwekkende panden; o.a. in dé Kerkstraat een deftig, 19e-eeuws woonhuis op nr. 1 en oudelieden- woningen op nr. 2, 4, 6 en 8.