Groningen In Westerkwartier, ca. 20 km ten noordwesten van Groningen, nr. 11 op de kaart
‘Nijhoof is aan Spiek geliek’, luidt een Gronings gezegde. Beide dorpen — Niehove in het wijde land van noordelijk Westerkwartier en Spijk in Noord- Groningen bij de Eems — zijn prachtige voorbeel den van wierdebebouwing. De huizen staan in een ring rondom de hoger gelegen kerk gegroe peerd. In Niehove is echter de oude gracht tussen de ringweg en het kerkhof - die in Spijk nog aan wezig is — in 1830 gedempt.
Oorspronkelijk bouwde men in dit geregeld door de zee overspoelde land de kerk en de boer derijen op een terp of wierde. Na de aanleg van de zeedijken was het echter niet meer zo noodza kelijk op een wierde te wonen. Men verplaatste de boerderijen naar de bijbehorende landerijen. De dorpen bleven echter intact, omdat zich hier de landarbeiders vestigden. Deze vonden werk op de boerderijen in de omgeving, die op de akker bouw waren overgeschakeld.
Logischerwijs trok deze bevolkingsconcentratie middenstanders aan. In de 18e en 19e eeuw was Niehove dan ook een levendig plaatsje. Nog in 1910 telde het zo’n 21 middenstandsbedrijven. Door de bevolkingsafname in onze eeuw en de concurrentie van Oldehove waren het er in 1981 nog maar 3. Tegenwoordig heeft het dorp hoofd zakelijk een woonfunctie. Binnen de kom vindt men alleen nog langs de Smidsweg en de Kloos- terweg agrarische bedrijven.
Sedert de 17e eeuw is de plattegrond van Nie hove niet noemenswaard gewijzigd. De structuur van het dorp wordt nog steeds bepaald door de kerk op het hoogste punt van de wierde, met eromheen de ringvormige Kerkstraat met zijn ra diale zijstraten en -paden. Een ander belangrijk element is de Havenstraat met aan het eind de ‘haven’. Via het Niehoofsterdiep en het Kommer- zijlsterriet staat het dorp in verbinding met het Reitdiep. Volgens een dorpsverhaal heeft de ring vormige Kerkstraat een vreemdeling weleens parten gespeeld. Deze was er verdwaald en telde maar liefst 36 smeden, die ‘verdold almoal rood hoar hadd’n!’
bezienswaardigheden
N.H.-Kerk, Kerkstraat 1. Oorspronkelijk 13e-eeuws, met langwerpig schip en slank, open torentje.
Vermoedelijk in 1619 ingrijpend gewijzigd; zie o.a. de steen boven de geprofileerde ingang. Aardig 18e-eeuws interieur; grafzerken uit de 16e eeuw. Na overleg te bezichtigen. Monumentale panden, o.a. Kerkpad, Kerkstraat en Molenpad. Boerderij Wester Pama aan de Gaaikemaweg.
DE HEKS VAN NIEHOVE
Het is nog maar kort geleden, dat in tijden van rampspoed bepaalde vrouwen in de dorpsroddel als zondebok werden genoemd. Meestal betrof het vrou wen die zich wat afzijdig hielden van het dorpsleven. Hierna volgt zo’n roddel in Gronings dialect over een inwoonster van Niehove.
‘Ale ielinne dij der in Nijhoof gebeurde, doar kreeg Olie Kloaske de schuld van. Op ’t Tol hoes woonden minsken, en dij haren ’n jonkje, en dij kreeg hazzens- zaikte. ‘t Kind was hail min. De voader zee, en hai huil voest omhoog: ‘’t Jong is behekst; as ’k wos wel ’t doan het, dij kreeg ’n roare raais!’
’t Kind is sturven, en weer was der proaterij dat Kloaske ’t doan haar. Ook Roulfke heur lutje wicht haar ze behekst; dat stumper was ook zo zaik. Kloaske har zok aan de Duvel verkbft. As ze’n blauwe klöt op haar, din was ze aarm. Mor as ze de widde klöt op haar, haar ze weer sinten van Duvel kregen.
Dou heur man sturf, was ter ook nog gain ain in Nijhoof, dij hom öfleggen wol. Dou het Kloaske ’t zulf doan, en het hom ook de ogen toudrokt. ’
VERKLARING VAN ENKELE WOORDEN : ielinne = ellende minsken = mensen hazzenszaikte = hersenziekte huil = hield wel=wie
’n roare raais = ervan langs lutje = klein klöt = muts