Groningen
In Westerwolde, ca. 10 km ten noordoosten van Stads kanaal, nr. 19 op de kaart
Wie een bezoek brengt aan de zuidoosthoek van Groningen, waant zich al in Drenthe. Hier geen vlak landschap meer met eindeloze akkers, maar een kleinschalig gebied van beekdalen en essen, hooi landen en opgaand geboomte. Op veel plaatsen
heeft de verkaveling helaas al toegeslagen, maar het voor Westerwolde zo karakteristieke esgehuchtje Smeerling is gelukkig nog gebleven.
De kern van Westerwolde bestaat uit een lange, smalle, noord-zuid verlopende zandrug, die eeuwen lang door vrijwel onbegaanbare hoogveenmoeras sen en heidegebieden was omgeven. De rug wordt doorsneden door tal van in dalen gelegen rivieren en beken, waarvan de Ruiten-Aa en de Mussel-Aa de belangrijkste zijn. Uit bodemvondsten is geble ken dat de streek reeds ca. 10000 jaar geleden be woond moet zijn geweest. De bevolking zal zich het eerst op de hogere gronden nabij de beekdalen heb ben gevestigd en vooral van jacht en visserij hebben geleefd. Aan de geïsoleerde ligging van het gebied kwam pas een einde, toen men in de 18e eeuw de waterstand begon te regelen. Volledige ontsluiting vond echter pas in de 19e en 20e eeuw plaats, na verdere verbetering van de waterbeheersing. Dit ging over het algemeen gepaard met normalisering van de waterlopen, kappen van houtwallen en bos sen, egaliseren van de grond en verkaveling van de landerijen. Veel van het oorspronkelijke karakter van het landschap, dat zijn gevarieerdheid juist dankte aan de beperktheid van de menselijke activi teiten, ging toen verloren.
Smeerling is een van de weinige buurtschappen die nog in hun oude vorm min of meer gaaf bewaard zijn gebleven. Wel zijn de woeste gronden vrijwel geheel verdwenen en is de beek, de Ruiten-Aa, ge normaliseerd. De licht glooiende essen wisselen echter nog op verrassende wijze af met de beek-
SMEERLING
dalen, en men ziet hier nog steilranden, boom- weiden en houtwallen. De boerderijen zijn omringd door vrij veel opgaand geboomte en het Metbroek- bos vormt een uiterst waardevolle afsluiting van het grondgebied van Smeerling.
Vergelijking van de huidige plattegrond van de buurtschap met een kaart uit 1830 heeft uitgewezen dat er sedertdien weinig is veranderd. De eigenlijke nederzetting bestaat nog uit een zevental oude boerderijen, die merendeels op de monumentenlijst staan. De paden die de erven begrenzen zijn veelal onverhard en dragen door hun slingerend beloop zeer bij aan de pittoreske sfeer. Hoog eiken- geboomte omringt de hoeven.
De relatie tussen de groep boerderijen en de ze ven essen en esjes rond de buurtschap is nog geheel intact, evenals die met het beekdal aan de oostkant, waar het Metbroekbos ligt. De Ruiten-Aa is ge normaliseerd, maar een meander ter hoogte van het Metbroekbos is gespaard gebleven. Deze wordt ge voed door het onverbeterde deel van de Metbroek- sloot, zodat doorstroming blijft bestaan. Het bos groeit op goede leemgrond, wat blijkt uit de weel derige flora, met o.a. hulst, dalkruid en allerlei soor ten bramen. Nachtegalen broeden in de begroeiing bij het water en ook wordt hier regelmatig het ijs- vogeltje gesignaleerd. Zelfs otters schijnen hier nog voor te komen.
Het spreekt vanzelf dat dit fraaie maar kwetsbare gebied zich niet voor massale recreatie leent. De toe komstplannen gaan dan ook in de richting van het weren van verblijfsrecreatie (campings, tweede huizen) en het verbeteren van de mogelijkheden voor rustige dagrecreatie. De wandel- en fietspaden zullen worden uitgebreid en er komen hier en daar banken en picknickplaatsen. De boerderijen zullen deels als agrarisch bedrijf gehandhaafd blijven, deels een andere bestemming krijgen. Men denkt hierbij aan enige expositieruimten en een Westerwoldse Oudheidkamer.
Of al deze plannen gerealiseerd kunnen worden, ligt nog in de toekomst verborgen. In ieder geval kan de bezoeker hier nog steeds ten volle genieten van een prachtig, kleinschalig cultuur- en natuur landschap. En op nog geen 10 km afstand richting Duitse grens ligt de fraai gereconstrueerde vesting Bourtange, die eveneens de moeite van een bezoek meer dan waard is (zie het artikel over Bourtange).
doemwaardigheden^
Monumentale panden. Een zestal karakteristieke Sak sische boerderijen uit de 17e en 18e eeuw, die samen met enkele 19e-eeuwse hoeven een fraai esgehucht vormen.